Unutulma Hakkı Başvurusu: Kimler Yapabilir, Nasıl İşler
Adınızı Google'a yazdığınızda çıkan ilk sonuç yıllar önceki bir haber, bir dava, bir tartışma; ve "unutulma hakkı diye bir şey varmış, bana uyar mı" diye araştırıyorsunuz. Bu yazı o soruya cevap vermek için yazıldı: unutulma hakkı başvurusu kim için, hangi içerikler kabul görmüyor, süreç hangi sırayla ilerliyor.
Baştan bir not: burada anlatılan hukuki tavsiye değil, sürecin tarifi. Her başvuru kendi içeriğine göre değerlendiriliyor ve karar arama motorunun, itiraz hâlinde Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun takdirinde.
Unutulma hakkı başvurusu kimler için
Bu hak gerçek kişilere tanınıyor. Kendi adınız için başvurabiliyorsunuz; şirketiniz, derneğiniz ya da markanız için başvuramıyorsunuz. Şirket adıyla çıkan bir içerik için izlenecek yol farklı, ona aşağıda değineceğiz.
Başvuruyu yapan kişiyle içeriğin konusu aynı olmalı. Bir yakınınız adına başvuruyorsanız vekâlet ya da yetki belgesi istenebiliyor. Çocuklar adına veli başvurabiliyor.
Bir şart daha var ve çoğu zaman gözden kaçıyor: arama, adınızla yapılmış olmalı. Unutulma hakkı, adınız aratıldığında çıkan sonuçlarla ilgili. Başka bir kelimeyle yapılan aramada aynı sayfa çıkmaya devam ediyor. Dolayısıyla başvuruda hangi sorguyu yazdığınız da sonucu belirliyor: "Ahmet Yılmaz" ile "Ahmet Yılmaz İzmir" ayrı sorgular ve ayrı ayrı belirtilmesi gerekiyor.
Hangi içerikler kabul görmüyor
Başvuru öncesi en çok zaman kazandıran iş, hangi bağlantının zaten reddedileceğini önceden kestirmek. Değerlendirme her dosyada kişinin özel hayatıyla kamunun bilgi edinme hakkını karşılaştırıyor ve şu durumlarda terazi genelde ikinciye kayıyor:
- Güncel haber. Olay yeni, haber hâlâ dolaşımdaysa "geçmişte kaldı" gerekçesi çalışmıyor. Ne kadar süre geçmesi gerektiğine dair sabit bir sayı yok; içeriğin türüne göre değişiyor.
- Kamusal rol. Kamu görevlisi, seçilmiş kişi, şirket yöneticisi ya da tanınmış biriyseniz göreviniz ve kamusal faaliyetinizle ilgili içeriklerde eşik yükseliyor. Özel hayatınıza dair içeriklerde eşik aynı şekilde yüksek değil.
- Mesleki faaliyet. Hâlâ icra ettiğiniz meslekle ilgili, müşterilerin bilmesinde yarar görülen bilgiler. Hekim, avukat, mali müşavir gibi meslek gruplarındaki disiplin kararları buna örnek.
- Devam eden yargılama. Dava sürüyorsa ya da hüküm kesinleşmişse ve suç kamuyu ilgilendiriyorsa ret ihtimali yüksek. Beraat ya da düşme hâlinde dosya güçleniyor.
- Kendi yayımladığınız içerik. Kendi hesabınızdan paylaştığınız bir şeyin arama sonucundan çıkmasını istiyorsanız önce kaynaktan silmeniz bekleniyor; arama motoru buna dizinden çıkarma gerekçesi olarak bakmıyor.
- Resmî kayıtlar. Ticaret sicili ilanları, Resmî Gazete, mahkeme ilanları gibi yasal zorunlulukla yayımlanan kayıtlar.
Bunlardan birine giriyor diye başvuru hiç yapılmaz demek değil; ama bu durumlarda beklentinizi düşük tutmanız ve dosyaya alacağınız bağlantıları seçerek belirlemeniz gerekiyor. On bağlantının onunu birden göndermek yerine güçlü olan üçünü göndermek, hepsini birden reddettirmekten iyi.
Başvurudan önce hazırlık
Formu doldurmaya oturmadan önce elinizde şunlar olsun:
- Hangi sorgularda hangi bağlantıların çıktığının listesi. Gizli pencerede arayın; kendi hesabınızla yapılan arama kişiselleştirilmiş sonuç veriyor.
- Her bağlantı için bir satırlık gerekçe: içerik ne diyor, ne zaman yayımlandı, bugün neden geçerliliğini kaybetti ya da sizi neden orantısız etkiliyor.
- Kimlik belgesi; arama motorları başvuranın gerçekten o kişi olduğunu doğrulamak istiyor. Üzerindeki gereksiz bilgileri kapatarak gönderebiliyorsunuz.
- Varsa destekleyici belge: beraat kararı, düzeltme yazısı, içeriğin eski tarihini gösteren arşiv kaydı.
Gerekçe kısmı başvurunun kalbi. "Bu içerik beni rahatsız ediyor" bir gerekçe değil. "2017 tarihli haber, beraatle sonuçlanan bir soruşturmayı hâlâ suçlayıcı başlıkla veriyor; soruşturma kapanmış, haber güncellenmemiş" bir gerekçe.
Etkiyi de somut yazın. İş başvurularında adınızın aratıldığını ve görüşmeye çağrılmadığınızı, kredi ya da kira sürecinde içeriğin karşınıza çıktığını, çocuğunuzun okulunda konuşulduğunu biliyorsanız bunu belirtin. Değerlendirmede "kişinin hayatına orantısız etki" ayrı bir ölçüt ve bunu sizden başka kimse anlatamıyor. Belgeleyebildiğiniz kadarını belgeleyin, belgeleyemediğinizi de sade biçimde yazın; abartılı anlatım dosyayı güçlendirmiyor.
Arama motoruna başvuru ve sonrası
Başvuru her arama motoruna ayrı yapılıyor. Google'dan çıkarılan bir sonuç Yandex'te ya da Bing'de duruyor; adınızın hangi motorlarda arandığını düşünerek sırayla gidin.
Arama motoru başvuruyu kendi ekibiyle değerlendiriyor, kabul ya da ret yanıtı gönderiyor. Kabul hâlinde sonuç genelde yalnızca Türkiye'den yapılan aramalarda ve yalnızca belirttiğiniz sorgular için çıkmıyor. Ret hâlinde gerekçe çoğunlukla kısa oluyor: kamu yararı, mesleki ilgi, güncellik.
Ret aldıysanız ya da yanıt gelmediyse iki yol var. Birincisi, içeriğin yayımlandığı sitenin veri sorumlusuna 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında doğrudan başvurmak; kanun veri sorumlusuna yanıt için en geç otuz gün tanıyor. İkincisi, Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet. Kurul, arama motorunun değerlendirmesini kendi ölçütleriyle yeniden tartıyor ve kararı bağlayıcı oluyor. Bu aşama aylarla ölçülüyor ve sonucun ne olacağını kimse önceden söyleyemiyor.
Şunu da bilmek gerekiyor: dizinden çıkarma kaynağı silmiyor. Haber sitesi yazıyı yayımlamaya devam ediyor; doğrudan adresi bilen herkes açıyor. İçeriğin kendisinin kaldırılması gerekiyorsa bu ayrı bir süreç ve hukuki içerik kaldırma başlığında anlatılıyor. Çoğu dosyada ikisi birlikte yürütülüyor; hangisinin önce başlayacağı içeriğin türüne bağlı.
Karar sonrası takip
Kabul edilen başvurunun ardından bir süre adınızı aratıp sonucu doğrulamak gerekiyor. Aynı içerik başka bir sitede alıntılanırsa yeni adres için yeni başvuru gerekiyor; eski kararı gerekçe olarak eklemek işi hızlandırıyor ama otomatik kabul anlamına gelmiyor.
Sık sorulan sorular
Başvuru yaptığım haber sitesi haberdar olur mu?
Arama motoru, dizinden çıkarma kararını bazı durumlarda site yöneticisine bildirebiliyor; bildirimde başvuranın kimliği yer almıyor ama hangi adresin etkilendiği belli oluyor. Yani sitenin konuyu fark etme ihtimali var. Bunu başvuru öncesi hesaba katmak gerekiyor.
Şirketimle ilgili eski bir haber için ne yapabilirim?
Unutulma hakkı tüzel kişilere tanınmıyor, bu yüzden şirket adıyla başvuru yapılamıyor. Haberde gerçek dışı bir isnat varsa kişilik hakları üzerinden içerik kaldırma yolu, haber doğruysa ama eskiyse siteye doğrudan güncelleme talebi daha gerçekçi seçenekler.
Reddedilen başvuruyu tekrar yapabilir miyim?
Aynı gerekçeyle tekrar göndermenin anlamı yok; sonuç değişmiyor. Yeni bir belge, geçen süre ya da değişen koşul varsa yeni gerekçeyle tekrar başvurulabiliyor. Asıl itiraz yolu ise Kurul'a şikâyet.
Başvuruyu kendiniz yapabilirsiniz; formlar açık. Hangi bağlantının hangi gerekçeyle gideceğine karar vermek ve ret hâlinde Kurul aşamasını yürütmek için destek isterseniz unutulma hakkı başvurusu hizmeti sayfasında ne yaptığımızı ve ne vaat etmediğimizi yazdık; teklif alın, dosyanıza bakalım.